concept

Mục đích luận (teleology)

Lối giải thích một sự vật bằng *mục đích* hay *cứu cánh* mà nó hướng tới, thay vì bằng nguyên nhân cơ học sinh ra nó. Nói "trái tim đập *để* bơm máu" là một phát biểu mục đích luận. Trong sinh học hiện đại, mục đích biểu kiến của sinh vật được chấp nhận chỉ vì có một cơ chế tạo ra nó - chọn lọc tự nhiên giữ lại những trái tim bơm tốt qua vô số thế hệ. Vấn đề của giả thuyết Gaia "mạnh" là nó dường như gán cho cả hành tinh một mục đích - tự điều hòa *để* duy trì sự sống - mà không có cơ chế nào tạo ra mục đích ấy, vì hành tinh không sinh sản và không cạnh tranh. Mô hình Daisyworld tháo gỡ chính phản bác này: nó cho thấy sự điều hòa toàn cầu có thể nảy sinh mà không cần bất kỳ mục đích nào.