concept

Sự trồi hiện

Khi một hệ thống quy mô lớn sinh ra những tính chất mới mà không phần tử riêng lẻ nào có - như nhà vật lý P.W. Anderson đúc kết trong câu "Nhiều thì khác" (More Is Different): luật chi phối một phân tử nước không hề báo trước sự ướt của cả đại dương. Sự trồi hiện *yếu* là khi hành vi tổng thể tuy bất ngờ nhưng vẫn có thể suy ra và mô phỏng được từ các quy tắc cục bộ - kiểu một đàn kiến hay một mô hình thời tiết. Sự trồi hiện *mạnh* là giả thuyết gây tranh cãi cho rằng cái tổng thể sở hữu năng lực nhân quả hoàn toàn mới, không thể quy giản về các phần - và đó là rào cản mà bất cứ ai muốn gọi một mạng lưới là "tâm trí" phải vượt qua.